براي جستجو در تمام مطالب سايت واژه‌ كليدي‌ مورد نظرتان را وارد کنيد :

»تعداد بازديدها:
»کاربر: Admin

براساس يک نظريه ، نام قديمى شاهرود حنچره يا شخره (شاخره) بود که به تدريج تبديل به شاهرود شده است. براساس شواهد و مدارک تاريخى موجود ، تشکيل هسته اوليه شهر شاهرود به دليل دفاع از مهاجمان روى تپه‌هاى کم ارتفاع در دامنه کوه شمالى و غربى شاهرود ساخته شد و به تدريج همراه با برقرارى امنيت در محل ، رشد و توسعه يافت. رشد اين شهر در چند سال اخير به علت قرار گرفتن در مسير جاده اصلى تهران - مشهد چشمگير بوده است. به استناد برخى از اشاره‌هاى تاريخى مندرج در متون و بعضى شواهد باستان‌شناختى و معمارى موجود در داخل و خارج شهر کنونى ، راه عبور قافله‌ها و کاروان‌هايى که بزرگراه غربى - شرقى (جاده ابريشم) را طى مى‌کردند ، از آبادى يا روستاى بزرگ شاهرود مى‌گذشتند. موقعيت ممتاز طبيعى و جغرافيايى و وجود چندين قلعه و دژ در اين مکان و اطراف آن جوابگوى اطراق و پناه ساکنان و کاروانيان در هنگام بروز خطر بود. در عين حال ، وجود کاروان‌سرا و چاپارخانه در اين منطقه ، آن را به يکى از مراکز مهم يکجانشينى در منطقه تبديل کرد.

به علاوه ، استعداد خاک و وفور آب براى آبادى شاهرود ، موقعيت‌هاى ويژ‌ه‌اى را فراهم کرد که همگى منجر به تشکيل شهر در قرن‌هاى هفتم و هشتم هجرى شد. احداث مسجد جامع قديم در ميان باغ‌ها و بستان‌‌هاى منطقه ، باعث دگرگون شدن وضعيت شاهرود در بين روستاهاى همجوار شد؛ زيرا مسجد جامع در دوران اسلامى به عنوان شاخص تمايز شهر از روستا به شمار مى‌رفت. بعدها قلعه‌هايى جديد به نام ولووا و قلعهٔ سنگ براى دفاع از شهر ايجاد شد. فرم معمارى اين قلعه و همانندى‌هاى ساختارى آن با اجزاء و عناصر مسجدهاى دوره ايلخانى ، روشنگر اين نظريه است که احداث قلعهٔ ولووا اندکى بعد از مسجد جامع شهر براى حفاظت از ساکنان در مواقع ضرورى صورت گرفته است. بر همين اساس مى‌توان پنداشت محدودهٔ شهر در محلهٔ بيدآباد فعلى ، کهن‌ترين بخش بافت قديم شهر است. شاهرود به عنوان يک دژ محکم در مقابل مهاجمان به ويژه در دورهٔ شبيخون افغان‌ها و ستيزه‌هاى داخلى دورهٔ نادرشاه (۱۱۶۰-۱۱۴۸ هـ.ق) و پس از آن تا ساليان دراز مأمن ساکنان و قافله‌ها بود. امّا اوضاع عمومى اين دوران مانع رشد شهرسازى و شهرنشينى شاهرود بود. محققان و تاريخ‌نگاران ، مهم‌ترين علل و انگيزه‌هاى رشد و نضج شهرهاى قومس را در دوره قاجار نزديکى اين منطقه به جايگاه و پايگاه سنتى ايل قاجار در حوزهٔ‌ گرگان و نزديکى به پايتخت کشور يعنى تهران دانسته‌اند.

علاوه بر آن ، بازرگانى و تجارت فزاينده با روسيه از راه خراسان و مشهد و موقعيت خاص نظامى آن موجب رونق بيش از پيش آن گرديد. شاهرود به خاطر موقعيت نظامى خود ، در زمان فتحعلى شاه قاجار رونق اساسى يافت ، چند کاروان‌سراى بزرگ در آن ساخته شد و چندين کمپانى روسى در اين شهر تأسيس شدند. سپس بازرگانان انارکى و يزدى به اين شهر آمدند و ساکن آن شدند و شاهرود ، مرکز صادرات ايران به روسيه شد. اقليت‌هاى مذهبى از جمله ارامنهٔ روسى همزمان در شهر اقامت گزيدند و به سرعت ، قلعه‌اى بر قلعهٔ‌ قبلى شهر اضافه شد و بازارى جديد نيز به بازار قديمى شهر به نام بازار قلعه‌نو افزوده شد. سرانجام شاهرود به يکى از شهرهاى مهم منطقه تبديل شد. شاهرود توجه سياحان مختلف را ، به ويژه در دورهٔ قاجار ، به خود جلب کرد. به طورى که نکات دقيقى از نحوه زندگى مردم شاهرود در سفرنامه‌هاى اين دوره ذکر شده که از نظر مردم‌شناختى و تاريخى و اقتصادى حائز اهميت است و تصويرى از شاهرود دورهٔ قاجاريه را به دست مى‌دهد.

يکى از نقاط تاريخى و باستانى شهرستان شاهرود بسطام است. اين منطقه در زمان‌هاى گذشته يکى از بلاد مهم ايالت قومس يا کومش بود و در قرن‌هاى متمادى ، راه ارتباطى شرق و غرب از اين شهر مى‌گذشت. اين شهر از موقعيت و اهميت سوق‌الجيشى بسيارى برخوردار بود. در حال حاضر بسطام ، اهميت قديم خود را ندارد و با ايجاد شهر شاهرود در شش کيلومترى آن ، يکى از بخش‌هاى تابعهٔ شهرستان شاهرود به حساب مى‌آيد. بسطام در دورهٔ سلجوقى بيشتر مورد توجه قرار گرفت و در دورهٔ ايلخانيان از زمان غازان خان به بعد ، رونقى تازه يافت. مجموعه‌هاى تاريخى - مذهبى آن مانند بقعهٔ امام‌زاده محمد (ع) ، مسجد با يزيد همراه با منار آن ، ايوان اولجايتو ، گنبد و ايوان غازان خان نشانگر اهميت بسطام در زمان‌هاى گذشته است.